4 ΙΟΥΛΙΟΥ 1822: Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΕΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΩΝΟΥ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑ ΠΟΥ ΕΠΕΖΗΣΕ ΤΗΣ ΦΟΝΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ

Σαν σήμερα, στις 4 Ιουλίου 1822, εκτυλίχθηκε μία από τις πιο δραματικές και καθοριστικές συγκρούσεις της Ελληνικής Επανάστασης: η Μάχη του Πέτα, λίγα μόλις χιλιόμετρα έξω από την Άρτα...

...
Μια μάχη που έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για τη στρατιωτική της σημασία, αλλά κυρίως για την αυτοθυσία των εκατοντάδων Ελλήνων αγωνιστών και των Φιλελλήνων που πολέμησαν μέχρις εσχάτων απέναντι στις υπέρτερες οθωμανικές δυνάμεις.

Ανάμεσα στους ελάχιστους επιζώντες βρέθηκε και ένας Γερμανός φιλέλληνας, γνωστός μόνο με τα αρχικά Α.φ.Λ., ο οποίος κατέγραψε με συγκλονιστικές λεπτομέρειες όσα έζησε στο πεδίο της μάχης. Τις μαρτυρίες του κατέγραψε ο επίσης Γερμανός φιλέλληνας Ludwig von Bollmann στο έργο «Der Hellenen Freiheitskampf» («Ο Αγώνας των Ελλήνων για την Ελευθερία»), ενώ την ιστορική έρευνα και τη μετάφραση πραγματοποίησε ο Αρτινός ιστορικός Φώτης Βράκας.

Οι πρώτες συγκρούσεις πριν από τη μεγάλη μάχη

Ο Α.φ.Λ. περιγράφει ότι αρκετές ημέρες πριν από τη μεγάλη σύγκρουση οι Φιλέλληνες και οι Έλληνες πραγματοποιούσαν συνεχείς αναγνωριστικές επιχειρήσεις γύρω από την Άρτα.

Σε μία από αυτές, ο διοικητής των Φιλελλήνων, κόμης Carl von Normann-Ehrenfels, επέστρεψε από αποστολή έχοντας ήδη απώλειες. Παρά ταύτα, στάθηκε στην πρώτη γραμμή της μάχης, άρπαξε ένα ελληνικό τουφέκι, πυροβόλησε από το άλογό του και σκότωσε έναν μουσουλμάνο ιππέα.

Οι Έλληνες άτακτοι επιτέθηκαν αμέσως, λεηλάτησαν τον αντίπαλο και απέκοψαν τα κεφάλια αρκετών νεκρών Οθωμανών, μεταξύ των οποίων και ενός γνωστού μπέη. Ο αδελφός του προσπάθησε να εξαγοράσει τη σορό του, όμως οι Έλληνες αρνήθηκαν.

Ο αφηγητής σημειώνει ότι ακόμη και τα δέρματα των σκοτωμένων αλόγων χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή σανδαλιών, αποτυπώνοντας τις δύσκολες συνθήκες στις οποίες πολεμούσαν οι επαναστάτες.

Η μεταφορά του στρατοπέδου στο Πέτα

Καθώς ο ελληνικός στρατός επιδίωκε να αποκλείσει την Άρτα και να στηρίξει τις επιχειρήσεις του Μάρκου Μπότσαρη, μεταφέρθηκε στα υψώματα του Πέτα.

Ο Α.φ.Λ. περιγράφει την τότε Άρτα ως μια πόλη περίπου 9.000 κατοίκων, όπου η συντριπτική πλειονότητα ήταν Έλληνες, ενώ ζούσαν επίσης μουσουλμάνοι και εβραϊκές οικογένειες.

Οι επαναστάτες, γνωρίζοντας ότι υστερούσαν αριθμητικά, προσπαθούσαν καθημερινά να δημιουργούν την εντύπωση μεγαλύτερης στρατιωτικής δύναμης. Έριχναν άσκοπους πυροβολισμούς και χτυπούσαν τύμπανα ώστε οι Οθωμανοί να πιστεύουν ότι είχαν απέναντί τους πολύ ισχυρότερο στρατό.

Η χαμένη ευκαιρία πριν από την καταστροφή

Λίγο πριν από τη μάχη παρουσιάστηκε μία σημαντική ευκαιρία.

Οι ανιχνευτές ενημέρωσαν τους Φιλέλληνες ότι μεγάλη συνοδεία με γυναίκες, παιδιά και πολύτιμα αντικείμενα αναχωρούσε από την Άρτα προς τα Ιωάννινα.

Το σχέδιο ήταν να χτυπηθεί το καραβάνι και στη συνέχεια να ενωθούν οι δυνάμεις με τον Μάρκο Μπότσαρη.

Όμως, σύμφωνα με τον Α.φ.Λ., όλα χάθηκαν εξαιτίας μιας ασήμαντης καθυστέρησης. Οι στρατιώτες σταμάτησαν για να αναζητήσουν έναν χαμένο ασκό κρασιού που ανήκε στον συνταγματάρχη Ντανιά. Το καραβάνι πρόλαβε να απομακρυνθεί και χάθηκε η μεγάλη ευκαιρία.

Ο ίδιος θεωρεί ότι αν η επιχείρηση είχε επιτύχει, πιθανόν η εξέλιξη της Μάχης του Πέτα να ήταν εντελώς διαφορετική.

Η αυγή της 4ης Ιουλίου

Το ξημέρωμα της 4ης Ιουλίου 1822, περίπου στις πέντε το πρωί, εμφανίστηκε η εμπροσθοφυλακή των οθωμανικών δυνάμεων.

Οι Έλληνες πήραν θέσεις μάχης.

Στη δεξιά και στο κέντρο παρατάχθηκαν τα ελληνικά τακτικά τμήματα, ενώ στην αριστερή πτέρυγα στάθηκαν οι Φιλέλληνες.

Πίσω τους βρίσκονταν οι οπλαρχηγοί, ανάμεσά τους ο Μάρκος Μπότσαρης, ο Γώγος Μπακόλας και άλλοι καπεταναίοι, που είχαν οργανώσει αμυντικά ταμπούρια.

Επίθεση 6.000 Αλβανών

Ξαφνικά, περίπου 6.000 Αλβανοί στρατιώτες του Κιουταχή εξαπέλυσαν γενική επίθεση.

Ο αφηγητής περιγράφει ότι οι Έλληνες περίμεναν ψύχραιμα μέχρι να πλησιάσει ο αντίπαλος και άνοιξαν πυρ προκαλώντας εκατοντάδες απώλειες.

Ωστόσο, οι Φιλέλληνες πλήρωσαν ακριβά την επιλογή τους να πολεμήσουν χωρίς ισχυρά οχυρώματα, θεωρώντας ότι η γενναιότητά τους αρκούσε.

Ένα μικρό οθωμανικό τμήμα βρήκε κατάλληλη θέση και άρχισε να τους θερίζει ασταμάτητα.

Η κατάρρευση της άμυνας

Καθοριστικό σημείο αποτέλεσε η υποχώρηση ελληνικών τμημάτων στη δεξιά πλευρά.

Ο Α.φ.Λ. αναφέρει ότι δύο ελληνικά τμήματα δεν κατάφεραν να κρατήσουν τις θέσεις τους.

Η αποχώρησή τους άφησε ακάλυπτη τη δεξιά πτέρυγα των Φιλελλήνων.

Εκείνοι συνέχισαν να μάχονται χωρίς να έχουν αντιληφθεί ότι είχαν ήδη κυκλωθεί.

«Αγώνας του πολιτισμού απέναντι στη βαρβαρότητα»

Ο επιζών Γερμανός περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τη θυσία των Φιλελλήνων.

Γράφει ότι πολεμούσαν περικυκλωμένοι, ο καθένας μόνος του, απέναντι σε δεκάδες αντιπάλους.

Χαρακτηρίζει τη μάχη:

«Αγώνα του πολιτισμού απέναντι στη βαρβαρότητα. Θάρρος και τιμή απέναντι στη δολοφονία και το πλιάτσικο.»

Οι ήρωες που έπεσαν

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε αρκετούς Φιλέλληνες που σκοτώθηκαν πολεμώντας.

Ο Γάλλος λοχαγός Mignac λέγεται πως εξόντωσε δώδεκα αντιπάλους πριν πέσει νεκρός.

Ο Πρώσος σημαιοφόρος Deichmann συνέχισε να μάχεται με τη λόγχη και το σπαθί του μέχρι την τελευταία στιγμή.

Ο μόλις 16 ετών Deist, από τη Βαϊμάρη, πολέμησε με εξαιρετική γενναιότητα ως πυροβολητής.

Ο συνταγματάρχης Dania τραυματίστηκε θανάσιμα προσπαθώντας να κρατήσει το χωριό, ενώ ο Tarella έπεσε επίσης μαχόμενος.

Μερικοί Πολωνοί Φιλέλληνες οχυρώθηκαν στην εκκλησία του χωριού και αντιστάθηκαν μέχρι τέλους πριν σκοτωθούν όλοι.

Ο τραυματισμός του Νόρμαν

Ο διοικητής των Φιλελλήνων Carl von Normann-Ehrenfels τραυματίστηκε σοβαρά στο στήθος από αδέσποτη σφαίρα.

Παρά τον τραυματισμό του παρέμεινε στο πεδίο της μάχης, εμψυχώνοντας τους άνδρες του.

Αργότερα, σύμφωνα με τον Α.φ.Λ., εξέφραζε αγωνία όχι για τον εαυτό του αλλά για το πώς θα τον κρίνει η Ευρώπη.

Η απάντηση του αφηγητή ήταν χαρακτηριστική:

«Οι άνθρωποι που καταλαβαίνουν θα σε δικαιώσουν. Όλα χάθηκαν, εκτός από την τιμή μας.»

Οι απώλειες

Η μάχη διήρκεσε περίπου τέσσερις ώρες.

Οι Έλληνες έχασαν περίπου 60 άνδρες, ενώ αντίστοιχες ήταν οι απώλειες των Φιλελλήνων.

Οι τραυματίες ήταν πολύ περισσότεροι.

Ο ίδιος ο Α.φ.Λ. αναφέρει ότι οι οθωμανικές απώλειες υπολογίζονταν σε περίπου 600 νεκρούς, καθώς οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν απέναντι σε καλά οργανωμένες αμυντικές θέσεις.

Μια ήττα που έγινε σύμβολο

Παρότι η Μάχη του Πέτα κατέληξε σε ήττα για τις ελληνικές δυνάμεις, έμεινε στην ιστορία ως μία από τις σημαντικότερες στιγμές αυτοθυσίας του Αγώνα.

Η θυσία των Φιλελλήνων συγκίνησε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και ενίσχυσε ακόμη περισσότερο το φιλελληνικό κίνημα, ενώ η μάχη αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πιο ένδοξα αλλά και τραγικά κεφάλαια της ιστορίας της Άρτας και της Ελληνικής Επανάστασης.

Πηγή των ιστορικών αποσπασμάτων: Τα απομνημονεύματα του Γερμανού φιλέλληνα Α.φ.Λ., όπως καταγράφηκαν από τον Ludwig von Bollmann στο έργο «Der Hellenen Freiheitskampf», σε ιστορική έρευνα και μετάφραση του Αρτινού ιστορικού Φώτη Βράκα.